Tatra Force Multilift Talon Hooklift

Tatra konsekwentnie, krok po kroku rozwija rodzinę Force w militarnym wydaniu, przedstawiając jej kolejne pochodzące z niej wydania docelowe. Jako pierwsza swoją premierę w czerwcu 2024 roku, najpierw Koprzywnicy, potem na Eurosatory w Paryżu, miała wersja 3-osiowa 6×6. W 2025 roku dołączyły do niej wersje 4-osiowa 8×8 – maj na targach IDET – i 2-osiowa – sierpień/wrzesień pokazy w Czechach oraz na MSPO w Kielcach. Przy czym wszystkie te auta miały standardową długą kabinę nieopancerzoną. Niemniej już w grudniu także 2025 roku czeska firma poinformowała o trwających pracach nad kolejnymi rodzajami kabin, zarówno wojskowych, jak i cywilnych. Wśród tych pierwszych znalazły się też warianty w pełni opancerzone. I właśnie jeden z tych wariantów pokazano na Eurosatory w Paryżu, a dokładnie pokazano go na podwoziu 4-osiowym. Pojazd ten w formie zabudowy otrzymał zaś hakowy system załadunkowy. Tym samym skompletowano go do roli ciężkiego terenowego opancerzonego transportera logistycznego – wsparcia logistycznego, przy czym potencjalne możliwości wdrożeniowe tego podwozia, ze względu na jego kompletację, są o wiele większe, o czym poniżej.

Przede wszystkim główne novum w tym aucie to długa kabina integralnie opancerzona. Pochodzi ona z siostrzanego dla Tatra Trucks przedsiębiorstwa TATRA DEFENCE VEHICLE a.s Ma ona ścięte górne boczne naroża, w celu ułatwienia przerzutu samochodu koleją lub w ładowniach samolotów. Została też opracowana od podstaw, dla odpowiednich cywilnych czy wojskowych aplikacji Force trzeciej generacji, aczkolwiek w jej projektowaniu i budowie spożytkowane niemałe dotychczasowe doświadczenie podmiotu zebrane w trakcie przygotowywania i produkcji wcześniejszych własnych Tatry kabin integralnie opancerzonych, a zatem tzw. kabiny Tatra Force i kabiny Tatra – DAF, dla belgijskich ciężarówek zmilitaryzowanych Pheonix MIL, komercjalizowanych jako DAF CF MIL. Kabinę tę wyróżnia w takim razie pancerz tworzony przez zewnętrzne osłonowe moduły pancerne, przykręcane (i klejone?) do zasadniczej stalowej wzmocnionej struktury nośnej kabiny. Jest to także zapewne pancerz typy grodziowego, a oparcie się na technologii zewnętrznych zastępowalnych modułów oznacza, że moduły te da się relatywnie łatwo zamienić, w tym w warunkach polowych, na nowe. Taka sytuacja zazwyczaj się pojawia przy konieczności wymiany modułów uszkodzonych na nieuszkodzone albo nowego pokolenia, lżejsze lub przy tej samej masie własnej i wymiarach zapewniające wyższy stopień ochrony.

Z przodu pewne elementy przejęto z kabin nieopancerzonych w celu wzrostu poziomu tzw. naturalnego maskowania. Są to stalowy solidny jednoczęściowy zderzak, mocno ścięty do tyłu dla poprawy wartości kąta natarcia i tym samym dzielności terenowej – mobilności samochodu oraz przednia atrapa centralna, wykonana z tworzywa. Na tym kończą się jednak zasadnicze podobieństwa wizualne. Szyba przednia, pochylona do tyłu, a nie jednolita, jak w kabinach nieopancerzonych,, jest dzielona. Każdą z połówek ze ściętymi bocznymi zewnętrznymi narożami, wyciera jedna – indywidualna wycieraczka, zamocowana w pasie podszybia (przy szybie nieopancerzonej jednolitej występują trzy też dolne wycieraczki). Do tego dochodzą specjalna przednia stalowa osłona siatkowo-prętowa (ze względu na relatywnie znaczną grubość stalowych listew) w stalowym obramowaniu oraz – u góry – ponad tą osłoną – w pasie nadszybia dwa – po jednym z każdego boku – wydłużone, prostokątne, wyprowadzone do przodu panele z górnym daszkiem na całej długości, zawierające reflektory dalekosiężne, Reflektory te są również prostokątne, dosyć cienkie. Analogiczne reflektory Tatra już wcześniej instalowała w kabinach opancerzonych – w nieopancerzonych maja one występować jako opcja. Co więcej, wprowadzenie przedniej statki osłonowej, osuniętej od szyby przedniej dzielonej o około 150 mm, w jakimś zakresie wiąże się z dodaniem z przodu kolejnych elementów kompletacyjnych, niewystępujących w kabinach nieopancerzonych. Są to:

  • wyprowadzony do przodu i do góry z górnej przedniej krawędzi zderzaka podłużny poziomy stalowy rurowy uchwyt – poręcz, przy wspinaniu się mogący pełnić rolę stopnia podtrzymującego. Uchwyt ten wyróżniają długość mniejsza niż długość zderzaka, symetryczne umieszczenie, trzy punktu podporu – dla na końcach oraz centralny, złożony ze stalowego, płaskiego elementu w kształcie postawionej do góry nogami płaskiej litery U z grubszymi bocznymi ramionami, a do tego partie obu boków wyprowadzone bardziej do góry i do przodu niż – bardziej schowana – część środkowa. Te partie boczne są tak wyprowadzone, gdyż na każdej z ich niezależnie może stanąć jedna osoba. To z kolei oznacza również, że sam ten prętowy stopień musi się wyróżniać znaczną wytrzymałością – musi mianowicie przyjąć i wytrzymać obciążenie przez co najmniej dwie osoby o masie nawet przeszło100 kg każda;

  • zainstalowany centralnie – pośrodku – w pionowym pasie podszybia, ponad przednią centralną atrapą z tworzywa, poziomy stalowy cienki uchwyt prętowy;

  • zamontowane po jednym z każdego boku, narożne – zewnętrzne pionowe stalowe rurowe uchwyty, u dołu zaczynające się jeszcze w pionowym pasie podszybia i następnie poprowadzone do góry i pochylone, zgodnie z kątem nachylenia tej górnej partii – partii szybowej przedniej ściany. Długość każdego z tych uchwytów można oszacować na około 200-250 mm.

Wszystkie te uchwyty – dolne oraz z zewnętrznych boków i u dołu dzielonej szyby – są konieczne, by dwie osoby mogły założyć oraz zdjąć panel nadszybowej siatki ochronnej. Poza tym da się je wykorzystać – po zdjęciu siatki – do mycia połówek szyby przedniej. Podobno, jak mnie zapewnili na Eurosatory przedstawiciele Tatry, wycieraczki da się wymienić (wprawny operator?) bez konieczności podnoszenia siatki nadszybowej.

Z boków do środka prowadzą z przodu dwa stałe stopnie wejściowe i trzeci – dolmy stopień uchylny. Drzwi spoczywają na dwóch solidnych stalowych zawiasach. Ich górna krawędź jest pozioma, a tylna u góry pionowa, a następnie – przesuwając się do dołu – na około 60^ długości drzwi, poprowadzona pod kątem – patrząc od przodu nachylona do tyłu. Dolna krawędź pozostaje z kolei z tyłu mocno ścięta, z kolei na pozostałym fragmencie pozioma, natomiast przednia krawędź na dole jest pionowa, a u góry pochylona do tyłu – długość i umieszczenie tego pochylonego odcinka odpowiadają nachyleniu na tej wysokości górnej części ściany przedniej. Przy tym drzwi na dole zawierają poziomy prostokątny obrotowy – obracany do dołu – uchwyt, klamkę. Co więcej, w uchwyt ten ma zrobioną na około 60-70% swojej długości podłużną poziomą szczelinę, przez którą w sytuacjach krytycznych, przykładowo po wybuchu min, da się przeciągnąć linę wciągarki, by szybko wyrwać drzwi i tym samym sprawie dotrzeć do osób uwięzionych w środku. U góry drzwi jest zaś szyba pancerna o ograniczonej powierzchni i nieregularnych kształtach – jej krawędzie poprowadzono następująco: górna z przodu mocno nachylona do tyłu, później pozioma, przednia u góry – na około 60-70 długości tej partii – pochylona do tyłu pod tym samym kątem co przednia krawędź drzwi i górnej partii przodu, dolna wznosząca się – patrząc od przodu do tyłu – najpierw pod niewielkim kątem, pośrodku znacznie, z tyłu ponownie pod niewielkim kątem, zaś tylna partia znowuż pochylona do tyłu pod niewielkim kątem. By ułatwić wsiadanie za drzwiami przymocowano stalowy rurowy uchwyt, u góry pionowy, a przechodząc w dół, od około 40% długości, poprowadzony pod kątem odpowiadającym stopniowi nachylenia tylnej partii drzwi – punkty przejścia z pionu w pochylenie uchwytu i tylnej partii drzwi znajdują się na tej samej wysokości. Do tego szyby w drzwiach, analogicznie jak szyby z przodu, są chronione stalową siatką o kształcie odpowiednio dobranym do kształtu tych szyb.

Jak podaje Tatra ta długa 2-drzwiowa kabina integralnie opancerzona typu CBE nosi oznaczenie F815. Ma ona zapewniać poziom ochrony balistycznej i przeciwminowej na poziomach 3. 3a/3b zgodnie ze STANAG 4569. Podnosi się ją za pomocą układu elektryczno-hydraulicznego. Do wnętrza przeniesiono kompletną tablicę rozdzielczą stosowaną w nieopancerzonym odpowiedniku. Bazowo w środku zostały przewidziane miejsca dla 3 osób w układzie 1+2. Fotele zostały zaopatrzone w 4-punktowe pasy bezpieczeństwa. Poza tym zastosowano zintegrowany, elektronicznie kontrolowany układ HVAC – ogrzewania, wentylacji i klimatyzacji oraz układ filtrowentylacji, wytwarzający nadciśnienie o wartości 300 Pa. Do tego dochodzą układ niezależnego ogrzewania o mocy 4 kW i osłona przeciwsłoneczna. \

Drugim istotnym elementem składowym pojazdu jest własny silnik Tatry, oznaczony symbolem T3D-930-63RE. To jednostka V12, aż 19-litrowa. Jej produkcja została wznowiona po ponad 30 latach, a stały za tym głównie względy polityczno-strategiczno-biznesowe. Po prostu Czeesi chcieli mieć do Tatry nadal własne silniki o bardzo wysokich mocach. Oczywiście w grę w tej sferze wchodziły napędy od takich potentatów, jak MTU, Deutz, Caterpillar czy Cummins, Niemniej wszystkie one są importowane. A zagadnienie dotyczyło odzyskania pełni własnych kompetencji w całym łańcuchu wytwarzania, łącznie z zastępowaniem importu wybranych podzespołów. I to także się Czechom udało. Mogę więc podawać, że są wiarygodnym dostawcę, z odpornym na zawirowania szeregiem tworzenia wartości dodanej, co w dzisiejszym świecie stanowi ich atut,. I chociaż podstawowe parametry T3D-930-63RE odpowiadają osiągom 16-litrowych silników potentatów, nie o powyższe szła tu gra – gra była toczona o niezależności własnego przemysłu. I tę niezależność Czesi umiejętnie wykorzystują, gdy my tymczasem pogrzebaliśmy sami wszystkie nasze wcześniejsze kompetencje w tej dziedzinie wskutek zamknięcia zakładów w Warszawie (Wola), Mielcu (WSK), Starachowicach (Star) i Andrychowie (Andoria).

T3D-930-63RE w Force 3 spełnia normę czystości spalin Euro 3 oraz uzyskuje moc maksymalną 440-450 kW przy 1600 obr/min, czyli przeszło 570 KM. W przypadku takiego zastosowania są to w zupełności wystarczające parametry.

Trzecia istotna składowa tego transportera to nowy hakowy system załadunkowyMULTILIFT Talon, który na nowo definiuje obsługę kontenerów w najtrudniejszych warunkach, bez utraty wydajności platformy Flatrack. Opracowany w oparciu o sprawdzoną technologię, reprezentuje nową generację systemów obsługi ładunków Hiab w logistyce obronnej. System ten łączy funkcjonalność produktów będących w użyciu z najnowszymi osiągnięciami w dziedzinie automatyki i technologii. Jego bazowe założenia konstrukcyjno-eksploatacyjne prezentują się następująco.

1. SZYBCIEJ – zmiany konfiguracji między trybami Flatrack i Container są wykonywane automatycznie z poziomu kabiny pojazdu. Funkcje automatyczne i funkcje szybkiego działania znacznie skracają czas cyklu. Do operowania systemem kierowca nie musi opuszczać kabiny, co podnosi bezpieczeństwo i wygodę pracy. 2. INTELIGENTNIEJ – system charakteryzuje się prostym i kompaktowym interfejsem użytkownika, obsługiwanym przez jedną osobę (kierowcę). System MULTILIFT HiVision zapewnia operatorowi wsparcie w zakresie szybkiego i wydajnego załadunku/rozładunku. Nowa konstrukcja ramy podnoszącej (Liftframe) zwiększa wydajność w trudnych warunkach (przechył boczny, pochylenie i odchylenie) oraz podnosi częściowo zanurzone kontenery. Unikatowa konstrukcja tylnego zespołu umożliwia obsługę szerokiej gamy platform Flatrack bez utraty wydajności. 3 BEZPIECZNIEJ – wszystkie rutynowe operacje są wykonywane z kabiny, bez konieczności ręcznej interwencji z zewnątrz podczas zmiany konfiguracji między trybem Flatrack a trybem kontenerowym. System zapewnia automatyczne blokowanie kontenera ISO za pomocą górnych i dolnych narożników podczas załadunku/rozładunku. Zarówno kontenery ISO, jak i platformy Flatrack są automatycznie mocowane do pojazdu na czas transportu. MULTILIFT Talon to także wszechstronny system zaprojektowany z naciskiem na interoperacyjność. Umożliwia załadunek, rozładunek i bezpieczne blokowanie różnych modułów ładunkowych będących w użyciu podczas transportu. Należą do nich: 1. Kontenery towarowe ISO 668 20′ 1C, 1CC i 1CX 2. Platformy Flatrack NATO STANAG 2413 3, Nadwozia DIN 30722, platforma do kontenerów M3 Roll-in/Out (CROP) 4. Paleta z adapterem mostowym MULTILIFT (BAP) Kluczowe cechy MULTILIFT Talon to. 1. Obsługa przez jednego operatora z kabiny 2. Możliwość obsługi jedną ręką, co pozwala na sterowanie układem kierowniczym pojazdu drugą ręką.

3, Ulepszona geometria 4. Prosty kształt haka ze zintegrowanym zatrzaskiem bezpieczeństwa 5. Obsługa kontenerów ISO z wykorzystaniem wszystkich 4 końcowych odlewów narożnych ISO, zgodnie z opisem w normie ISO 3874 6. Możliwość załadunku częściowo zanurzonych kontenerów ISO 7. Możliwość załadunku zboża M3 do kontenerów ISO 8. Automatyczna blokada platform Flatrack i kontenerów ISO 9. Możliwość przeładunku przyczepy 10. Podnoszenie poniżej poziomu gruntu Do tego zintegrowany system MULTILIFT HiVision wspomaga kierowcę w prowadzenie i sterowanie platformą Flatrack/kontenerem na różnych etapach załadunku/rozładunku. Zintegrowany cyfrowy aktywny wskaźnik obciążenia MULTILIFT (DASLI) szacuje masę i położenie środka ciężkości ładunku na platformie Flatrack/kontenerze. Przy tym konstrukcja pozostaje skoncentrowana na autonomii – będzie wspierać autonomiczne funkcje Dane techniczne prezentują się zaś następująco:

  • udźwig: 16,5 tony. Niemniej system ma wbudowaną 10% przeciążalność do pracy w trudnych warunkach gruntowych;

  • wydajność załadunku: maksymalizacja odchylenia od platformy Flatrack i kontenerów;

  • masa systemu: od 3600 do 4000 kg, w zależności od konfiguracji;

  • czasy cykli (uwaga: wszystkie czasy podano od Pozycja wyjściowa hakowca (może się różnić o 25% w zależności od ostatecznej specyfikacji i natężenia przepływu oleju hydraulicznego): – całkowity załadunek na platformie Flatrack: 80 sekund;

  • – całkowity rozładunek na platformie Flatrack: 100 sekund – całkowity załadunek kontenera: 180 sekund (obejmuje zmianę trybu, montaż ramy podnoszącej i zablokowanie kontenera) – całkowity rozładunek kontenera: 170 sekund (obejmuje odblokowanie kontenera, odłączenie ramy podnoszącej i zmianę trybu) konwersja między trybem Flatrack a trybem kontenerowym: 25 sekund;

  • wymiary: całkowita wysokość systemu (od poziomu montażu do górnej krawędzi ramy podnoszącej) z załadowanym kontenerem 1 cm³: 2916 mm;

  • kompatybilność z platformą Flatrack: zgodnie z normą NATO STANAG 2413 (DIN 30722);

  • dodatkowa blokada dla platform Flatrack niezgodnych ze standardem STANAG jest dostępna;

  • kompatybilność z kontenerami: zgodnie z normą ISO 668;

  • kontenery towarowe 1C (długość 20 stóp, wysokość 8 stóp) 1 cm³, kontenery towarowe (długość 20 stóp, wysokość 8 stóp i 6 cali, długość 20 stóp, wysokość minimum 4 stopy i 3 cale)l

  • system sterowania: w pełni elektroniczne, automatyczne sekwencjonowanie, w tym: 24 V DC, diagnostyka systemu, zintegrowane podsystemy bezpieczeństwa minimalizujące błędy operacyjne, pełne sterowanie ręczne, rejestrowanie danych operacyjnych EMC (MIL-STD-461), ADR (EX/II, EX/III, FL i AT), funkcja oświetlenia awaryjnego;

  • układ hydrauliczny: zalecany: przepływ – 100 litrów/min, maksymalne ciśnienie robocze – 300 bar, pojemność zbiornika oleju – 100 litrów, pompa – zmienna, kompatybilność z olejem – NATO H540, system odzyskiwania;

  • połączenia dodatkowe;

  • zakres temperatur pracy: od -32°C do +49°C;

  • główne składowe systemu – przesuwane ramię, prowadnice, pojemnik – skrzynia, moduł do obsługi kontenera CHU – Container Handling Unit.

Tak skompletowany ciężki transporter logistyczny cechują: prędkość maksymalna 90 km/h, prześwit 410 mm, wysokość z kontenerem ISO 1C – 3970 mm, długość 10410 mm, zasięg -droga/teren 700 / 300 km, masa własna z hakowym systemem załadunkowym – 23240 kg, naciski na osie przy masie własnej 16360/6880 kg, ładowność – ograniczona możliwościami systemu hakowego – 16500 kg, dopuszczalna masa całkowita 40000 kg, dopuszczalna technicznie masa całkowita 44000 kg przy naciskach na osie 2×10000 plus 2×12000 kg, maksymalna masa przyczepy – 18000 kg, dopuszczalna masa całkowita zestawu – 58000/62000 kg.

Takie 4-osiowe podwozie Tatra z serii Force 3 z tak mocnym silnikiem i integralnie opancerzoną kabiną może także wypełniać wiele innych zadań, w tym wystąpić jako nośnik zabudowy warsztatowej, w tym wraz z żurawiem, oraz zabudowy z niezwykle szerokiej gruby ratowniczo-ewakuacyjnych.

                           Tekst: Jarosław Brach

                           Zdjęcia: Jarosław Brach