Średni samochód ratownictwa technicznego na podwoziu Scania 4×4 z zabudową z PS Bocar

Zgodnie z polską normą PN-EN 1846-1 i oparciu o nią funkcjonującą OCHRONA PRZECIWPOŻAROWA – Klasyfikacją, oznaczeniem i podziałem pojazdów pożarniczych – samochód ratownictwa technicznego to pojazd samochodowy wyposażony w sprzęt

niezbędny do podjęcia akcji ratowniczej takiej jak: poszukiwanie ludzi, usuwanie skutków wypadków, awaryjne odblokowanie wejść oraz ratowanie zwierząt. W układzie kompletacyjnym pojazdy tego rodzaju najczęściej przybierają dwie zasadnicze formy. Pierwsza to samochody ewakuacji i ratownictwa technicznego z funkcją holowania, druga – samochody ratownictwa technicznego. Te pierwsze są generalnie klasy tonażowej ciężkiej i mają zamontowane takie urządzenia jak żuraw z ramionami wysuwanymi teleskopowo lub składanymi oraz tylne składane i podnoszone ramię holownicze. Te drugie mogą być już klas tonażowych lekkiej, średniej i ciężkiej, a od średniej w skład ich zabudowy wchodzi żuraw ze składanymi ramionami, przeważnie mocowany na tylnym zwisie. I właśnie taki średni samochód ratownictwa technicznego na początku 2026 roku zakończyła kompletować firma PS Bocar,

Dokładnie dnia 16 lutego 2026 roku około godziny 16 do Komendy Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej przyjechał długo oczekiwany średni samochód ratownictwa technicznego (SRt) zakupiony za blisko 4 mln zł. Zakup ten został sfinansowany z funduszy Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej (POLiOC). Pojazd był już w pełni wyposażony i trafi do Jednostki Ratowniczo – Gaśniczej w Bieruniu. Bardzo szybko wprowadzono go też do podziału bojowego, gdzie zastąpił wysłużonego Mercedesa typu LN. Samochód ten otrzymał numer taktyczny 642[S]43 – SRt – Scania 460G XT 4×4

Zgodnie ze swoim przeznaczeniem i klasyfikacją pojazdu wariant ten stanowi średni samochód ratownictwa technicznego dedykowany do realizacji działań ratowniczych w zakresie:

• ratownictwa drogowego,
• usuwania skutków zdarzeń komunikacyjnych,
• prac technicznych z wykorzystaniem urządzeń hydraulicznych i elektrycznych,
• zabezpieczenia działań operacyjnych.

Klasyfikacja jest zgodna z normą PN-EN 1846: M-2-3-1-1-1, układ napędowy jest 4×4 – stały napęd na wszystkie koła. Pojazd ma też świadectwo dopuszczenia CNBOP PiB nr 5973/2025.

Jako podwozie bazowe wykorzystano 2-osiowy, uterenowiony model SCANIA – typ G 460 B4x4HZ. Cechują go krótka, dzienna kabina – typ CG17L, 3-osobowa, z miejscami w układzie 1+1+1 oraz przynależność do kategorii N3G (pojazd terenowy) i przeznaczenie do zabudowy specjalnej.

Do napędu służy silnik wysokoprężny, 6-cylindrowy, rzędowy, turbodoładowany, z chłodzeniem powietrza doładowującego, o pojemności 13 litrów. W tym nastawie osiąga on moc maksymalną 460 KM (338 kW) oraz spełnia wymagania normy emisji Euro 6 przy pomocy układu SCR z kontrolą Nox. Do przeniesienia napędu zastosowano zautomatyzowaną skrzynię przekładniową SCANIA Opticruise z trybami pracy ekonomicznym / standardowym oraz sterowaniem przy kierownicy. Do tego w układzie napędowym dochodzą skrzynia rozdzielcza w sposób stały przekazująca moment obrotowy na oba mosty oraz te mosty – wzmocnione, dwustopniowe – ze zwolnicami w piastach kół oraz z blokadami mechanizmów różnicowych, dopełnionymi przez blokadę międzymostową w skrzyni rozdzielczej. Przystawki odbioru mocy (PTO) są następujące:” PTO silnikowe (ED) (generator) oraz PTO skrzyni biegów (EG)  (HDS). Zapewniają one możliwość zasilania żurawia hydraulicznego oraz agregatu prądotwórczego. Poza tym rama podwozia w klasycznym układzie drabinowym to rama typu F950 – konstrukcja wzmocniona, przygotowana do montażu ramy pośredniej, z otworami montażowymi na całej długości. W pełni mechaniczne zawieszenie obejmuje z kolei: z przodu resory paraboliczne oraz z tyłu resory trapezowe i wzmocnione amortyzatory dostosowane do pracy ciężkiej. Jak wskazuje PS Bocar, takie zawieszenie mechaniczne gwarantuje wysoką trwałość i odporność na przeciążenia dynamiczne. Do tego w pneumatyczny, dwuobwodowym układzie hamulcowym występują: hamulce bębnowe sterowane elektronicznie, ABS z trybem off-road, ESP z możliwością wyłączenia, AEB (awaryjne hamowanie) i Hill Hold, pomocny w trakcie ruszania na wzniesieniach. Pracę zasadniczego układu hamulcowego wspomaga lub zastępuje wydajny hamulec silnikowy.

Dopuszczalna masa całkowita tego pojazdu została określona na 16 000 kg, przy nośności technicznej poszczególnych osi równej – przód 9000 kg, tył 13000 kg, Zapas na poziomie aż 6000 kg (około 35%) zabezpiecza w takim razie niezbędne rezerwy pod zabudowę specjalną i ciężkie wyposażenie pokładowe.

Na tak skompletowanym podwoziu PS Bocar wykonał zabudowę specjalną. Zabudowa ta w układzie konstrukcyjnym została wykonana w technologii modułowej z wykorzystaniem paneli aluminiowych, łączonych metodą skręcaną (połączenia mechaniczne). Zastosowana technologia oznacza korzyści takie, jak:

• wysoka sztywność konstrukcji przy jednoczesnym zachowaniu niskiej masy własnej,
• odporność na korozję i warunki atmosferyczne,
• możliwość serwisowania i modyfikacji poszczególnych elementów zabudowy w trakcie eksploatacji.

Przy tym dach tego nadwozia ma postać pokładu roboczego w wydaniu antypoślizgowym, pełniąc funkcję przestrzeni transportowej i roboczej. Dlatego znalazły się na nim m.in. skrzynie  dachowe przeznaczone do przechowywania wyposażenia rzadziej używanego, o dużych gabarytach czy o znacznej masie, w tym m.in. takiego, jak – liny, zblocza, trawersy, oraz elementy współpracujące z żurawiem HDS. Na dach prowadzi lekka, składana drabinka, zamocowana po prawej stronie, tuż za kabiną.

Jednocześnie zabudowa ta jest osadzona na ramie pośredniej i połączona z podwoziem w sposób elastyczny, umożliwiający kompensację naprężeń wynikających z pracy pojazdu w terenie. Skrytki bocznych przedziałów sprzętowych rozlokowano symetrycznie, po trzy na każdą stronę – w układzie: najmniejsza przednia za kabiną, największa między osiami i średnia nad osią tylną. Są one rozmieszczone w sposób zapewniający optymalny dostęp do wyposażenia z poziomu terenu, a ich wnętrze zostało zaopatrzone w:

• regulowane półki systemowe, umożliwiające dostosowanie przestrzeni do rodzaju sprzętu,
• systemy regałów obrotowych, zapewniające dostęp do wyposażenia i umożliwiające wejście do wnętrza zabudowy,
• systemy palet poziomych (wysuwanych), umożliwiające bezpieczne i ergonomiczne operowanie ciężkim sprzętem,
• stałe mocowania dedykowane, dopasowane do konkretnych elementów wyposażenia,
• skrzynie transportowe (wewnętrzne) przeznaczone do szybkiego pobrania sprzętu i przeniesienia w miejsce działań.

Przy tym, mając na uwadze ergonomię i organizację wyposażenia, układ zabudowy został opracowany zgodnie z zasadą ergonomii zadaniowej, co oznacza:

• grupowanie sprzętu według funkcji operacyjnych (np. ratownictwo techniczne, zabezpieczenie miejsca zdarzenia, prace HDS),
• rozmieszczenie wyposażenia w sposób umożliwiający jego natychmiastowe użycie po otwarciu konkretnej skrytki,
• eliminację konieczności przemieszczania się między różnymi przedziałami w trakcie jednej operacji.

Dodatkowo wyposażenie częściowo umieszczono w skrzyniach mobilnych, zawierających kompletne zestawy sprzętu do określonych działań. Skrzynie te mogą być transportowane bezpośrednio na miejsce akcji, co znacząco skraca czas przygotowania do pracy.

Mając zatem na uwadze dostosowanie do wymagań użytkownika

Rozwiązania zabudowy zostały zaprojektowane i wykonane:

• w oparciu o szczegółowe wytyczne użytkownika końcowego,
• z uwzględnieniem specyfiki działań operacyjnych,
• w sposób zapewniający pełne rozmieszczenie i zabezpieczenie całości wyposażenia ratowniczego przewidzianego dla pojazdu.

W tym kontekście w ramach systemu transportu wyposażenia ciężkiego pojazd otrzymał zewnętrzne systemy mocowań, przeznaczone do transportu sprzętu ciężkiego i wielkogabarytowego, takiego jak: trap ratowniczy, elementy konstrukcyjne oraz inne urządzenia o dużych gabarytach. System ten pozwala na: zdejmowanie i odkładanie wyposażenia bezpośrednio z poziomu terenu, obsługę przez dwóch ratowników bez użycia dodatkowych narzędzi oraz bezpieczne operowanie sprzętem również w trudnych warunkach terenowych.

W rezultacie pod względem funkcjonalnym zabudowa ta stanowi zintegrowany system transportu i organizacji wyposażenia ratowniczego, charakteryzujący się:

• wysoką ergonomią użytkowania,
• logicznym (zadaniowym) rozmieszczeniem sprzętu,
• możliwością szybkiego dostępu do wyposażenia,
• przystosowaniem do pracy z ciężkim sprzętem,
• pełną integracją z systemami pojazdu (HDS, agregat).

W praktyce rozwiązanie to umożliwia prowadzenie działań ratowniczych w sposób szybki, bezpieczny i uporządkowany, przy minimalizacji zbędnych operacji logistycznych.

Zarazem, uwzględniając konieczną integracja z żurawiem HDS, układ zabudowy został zaprojektowany w ścisłej korelacji z pracą tego żurawia hydraulicznego. Powyższe gwarantuje możliwość operowania sprzętem bezpośrednio z poziomu dachu pojazdu, optymalne rozmieszczenie punktów załadunku i rozładunku oraz minimalizację konieczności ręcznego transportu ciężkich elementów. Opcja taka znacząco zwiększa efektywność działań oraz ogranicza obciążenie fizyczne ratowników.

Zainstalowany żuraw hydrauliczny (HDS) to żuraw marki HIAB – typ X 158 HiDuo. Jego zasadnicze parametry robocze robocze prezentują się następująco:

• zasięg hydrauliczny: 10,7 m, zasięg pionowy: 13,4 m;
• udźwig – 2950 kg przy wysięgu 5 m i 1410 kg przy wysięgu 10 m.
• kąt obrotu: 415°

Układ stabilizacji w trakcie pracy żurawia zabezpieczają: podpory hydrauliczne o regulowanym rozstawie oraz system kontroli udźwigu zależny od rozstawu podpór. Umożliwia to pracę w ograniczonej przestrzeni. Za sterowanie i bezpieczeństwo odpowiadają zaś system sterowania ręczny + pilot radiowy oraz elektroniczny system przeciążeniowy i półautomatyczne składanie/rozkładanie. Wyposażenie dodatkowe stanowią: oświetlenie robocze na ramieniu, szybkozłącza hydrauliczne oraz system diagnostyki online

Na wyposażeniu samochodu znalazł się także agregat prądotwórczy, wyprodukowany przez MARTIN Special Technics, klasyfikowany – typ – jako zintegrowany generator podpodwoziowy oraz zamontowany w zabudowie. Jego kluczowe parametry to: napięcie 230 V/400 V oraz moc do 35 kW. W układzie konstrukcyjnym jest to agregat bezszczotkowy, o stopniu ochrony IP54, z elektroniczną stabilizacją napięcia. Sterowanie nim i dystrybucja zasilania odbywają się za pomocą: panelu sterującego zgodnego z DIN/ISO, licznika motogodzin, kontroli uziemienia oraz systemu gniazd i rozdzielni. Przy tym agregat ten zapewnia zasilanie narzędzi elektrycznych, oświetlenia i urządzeń pomocniczych. Cały ten system stanowi integralny układ zasilania pojazdu.

Poza tym na stanie pojazdu znalazło się wyposażenie dodatkowe. W jego skład wchodzą m.in.: m

maszt oświetleniowy 24V, wyciągarka elektryczna, system oświetlenia roboczego, system oświetlenia uprzywilejowanego oraz instalacja pod zabudowę specjalną.

Zasadnicze parametry geometryczne i eksploatacyjneśredniego samochodu ratownictwa technicznego Scania z zabudową z PS Bocar  są następujące: długość – około. 8500 mm, szerokość – około 2600 mm, wysokość – około 3500 mm, rozstaw osi – 4350 mm oraz prędkość maksymalna –  około 100 km/h

Tym samym w zakresie swojej charakterystyki operacyjnej pojazd ten stanowi wielofunkcyjną platformę ratowniczą łączącą:

• mobilność terenową (napęd 4×4),
• zdolność pracy ciężkiej (HDS),
• autonomiczne zasilanie (agregat),
• ergonomię i szybki dostęp do sprzętu.

Taka konfiguracja zapewnia także temu autu:

• wysoką zdolność pracy w terenie,
• możliwość realizacji działań ciężkich (podnoszenie, wyciąganie),
• niezależność energetyczną,
• wysoką trwałość konstrukcji.

W praktyce jest to pojazd o charakterystyce zbliżonej do ciężkiego samochodu technicznego, przy zachowaniu wg normy klasy średniej.

 

       Tekst: Jarosław Brach

       Zdjęcia: Producent