PROTEUS: samobieżne działo przeciwdronowe – szybki i ekonomiczny system antydronowy francuskiej armii

Stałe i wszechobecne zagrożenie ze strony dronów fundamentalnie kształtuje dzisiejsze pole bitwy. Ochrona przed nimi nie może zatem czekać na długi okres rozwoju zupełnie nowych systemów uzbrojenia. Armia francuska, a dokładniej Sekcja Techniczna Wojsk Lądowych STAT (Section Technique de l’Armée de Terre), w ciągu kilku miesięcy opracowała samobieżne małokalibrowe działo przeciwlotnicze PROTEUS, które niezwykle szybko zostało przejęte przez 35. Pułk Artylerii Spadochronowej 35e RAP (35e régiment d’artillerie parachutiste).
Zaprezentowany podczas pierwszej edycji profesjonalnego wydarzenia COMBATERRE, które odbyło się 4 kwietnia 2025 roku w obozie Souge w Żyrondzie, system antydronowy PROTEUS francuskiej armii stanowi reaktywną i modułową odpowiedź na rosnące zagrożenia ze strony platform powietrznych o niskim pułapie. Konwencja, kierowana przez Dowództwo ds. Walki Przyszłości (CCF) i pod przewodnictwem generała Pierre’a Schilla, szefa sztabu francuskiej armii, zgromadziła około tysiąca starszych oficerów, przedstawicieli przemysłu i studentów inżynierii, aby ocenić zdolności wymagane do 2027 i 2040 roku. W tym kontekście prezentacja PROTEUS wpisała się w przyszłościowe podejście do adaptacji systemów uzbrojenia do wyzwań związanych z obecnymi konfliktami, szczególnie wojną na Ukrainie.
System pokazany na targach COMBATERRE to PROTEUS Standard 1, już przedstawiony przez armię francuską w filmie opublikowanym 23 stycznia 2025 roku., System ten został opracowany w ciągu zaledwie czterech miesięcy przez Dział Techniczny Armii (STAT) we współpracy z Agencją ds. Sztucznej Inteligencji Ministerstwa Obrony (AMIAD) i w układzie sprzętowym opiera się na ponownym wykorzystaniu armaty przeciwlotniczej AA53 T2 kal. 20 mm. Zaprojektowane pierwotnie w latach 70. XX wieku i zamontowane na holowanym podwoziu, działo to zostało zmodernizowane poprzez dodanie kamery termowizyjnej SANDRA, wzorowanej na tej stosowanej w pociskach Mistral, oraz systemu kierowania ogniem opartego na algorytmach. Zdolne do oddania 700 strzałów na minutę i efektywnym zasięgiem 1500 metrów przeciwko nisko lecącym statkom powietrznym, działo to jest szczególnie odpowiednie do zwalczania zagrożeń, takich jak roje dronów czy lekkie bezzałogowe statki powietrzne. Tzn. obecny model powstał poprzez integrację zregenerowanych stanowisk Tarasque 53T2 (z armatami GIAT M-693 kal. 20 mm) oraz kamer termowizyjnych SANDRA z systemu MISTRAL na starych pojazdach terenowych TRM 2000 4×4.
Jedną z kluczowych cech Standardu 1 jest wykorzystanie istniejącego sprzętu, co stanowi ekonomiczną alternatywę dla systemów obrony powietrznej opartych na pociskach rakietowych. Dzięki laserowemu systemowi namierzania i zoptymalizowanym komponentom obliczeniowym zapewnia ono lepszą skuteczność w walce, jednocześnie pozostając przyjazne dla obsługi przez załogi. Pierwsze egzemplarze zostały dostarczone na początku 2025 roku do 35. Pułku Artylerii Spadochronowej (35e RAP). Te pierwsze sześć dostarczonych systemów odpowiada początkowemu standardowi 1 (Std.1). Jednocześnie trwają prace nad jego nowszą, bardziej zaawansowaną wersją. Rozwój Standardu 2 jest już bowiem w toku, a jego jasno określony cel to umożliwienie systemowi obliczania trajektorii lotu wrogich dronów w celu określenia najskuteczniejszego momentu ataku. Dokładnie prototyp Standardu 2 – integrujący sztuczną inteligencję do predykcyjnego namierzania celów – spodziewany był w połowie 2025 roku. PROTEUS Std.2 otrzyma zatem system kierowania ogniem wzbogacony o sztuczną inteligencję (AI). Umożliwi mu to wykrywanie i identyfikację drona, określanie odległości do odpalenia, śledzenie celu, prowadzenie ognia i obliczanie prawidłowego punktu naprowadzania lufy.

Francuska Agencja Zamówień Obronnych (DGA) zainicjowała też proces industrializacji, aby wyposażyć system w nowe zestawy sprzętowe, w tym czujniki dzień/noc, procesory kompatybilne ze sztuczną inteligencją oraz interfejsy człowiek-maszyna. Dostawa pierwszych sześciu systemów ma nastąpić w ciągu trzech miesięcy, a produkcja seryjna osiągnie pięćdziesiąt egzemplarzy do końca 2026 roku.

Przy tym przyszłe wersje PROTEUS-a, w tym bardziej zaawansowana odmiana (Std.2), nie będą już montowane na oryginalnych wiekowych ciężarówkach Renault TRM 2000 4×4, ale na nowych pojazdach Vampire dostarczonych przez Scanię, także przybliżonych na targach COMBATERRE. Ta nowa platforma samochodowa V3P (Paladin) 4×4 firmy Scania zapewnia wyższy poziom ochrony, większą ładowność i lepszą integrację elektroniki. Te pojazdy z napędem 4×4, przystosowane do transportu powietrznego, wyposażone w silniki o mocy 460 koni mechanicznych, zaprojektowano z myślą o obsłudze różnych systemów uzbrojenia, takich jak platforma PAMELA, przystosowana do obsługi Mistral, a teraz także PROTEUS. Stanowią one bardziej mobilną i nowoczesną platformę obrony powietrznej krótkiego zasięgu.

Sam Projekt PROTEUS jest częścią szerszej strategii narodowej, kierowanej przez Grupę Zadaniową LAD, utworzoną w 2024 roku w celu wzmocnienia francuskiej naziemnej obrony powietrznej krótkiego zasięgu. Jego rozwój odzwierciedla zwinny model innowacji oparty na modułowości, ponownym wykorzystaniu starszych systemów oraz stopniowej integracji zaawansowanych technologii. System PROTEUS, adaptowalny do platform takich jak rodzina pojazdów Scorpion, może ostatecznie stać się częścią większego, połączonego ekosystemu obronnego, dostosowanego do nowoczesnych operacji połączonych rodzajów sił.
Prezentacja systemu PROTEUS Standard 1 podczas COMBATERRE 2025 dowodzi zdolności armii do szybkiej konwersji istniejącego sprzętu na operacyjne środki przeciwdziałania. System, będący efektem współpracy STAT, DGA, AMIAD, SIMMT i francuskiego przemysłu zbrojeniowego, odzwierciedla pragmatyczne i skalowalne podejście do zwalczania dronów.

Ogólnie system, którego dostawę zaplanowano, pozostaje gotowy do szerokiego wdrożenia. Jego modułowość i opłacalność mogą również uczynić go atrakcyjnym dla zagranicznych sił zbrojnych, borykających się z podobnymi potrzebami operacyjnymi. W globalnym kontekście naznaczonym rozprzestrzenianiem się niekonwencjonalnych zagrożeń powietrznych, PROTEUS może się stać punktem odniesienia w rozwijającej się dziedzinie obrony powietrznej krótkiego zasięgu.
17. Grupa Artylerii (17e GA), z siedzibą w Biscarrosse, odgrywa kluczową rolę w rozwoju zdolności zwalczania dronów we wszystkich rodzajach armii francuskiej, za pośrednictwem Narodowego Centrum Oceny i Szkolenia Walki Przeciwlotniczej Wszystkich Rodzajów Sił Zbrojnych (CNEF LATTA). Centrum to wspiera szkolenie żołnierzy i testuje nowe technologie, takie jak PROTEUS, w środowiskach coraz bardziej narażonych na zagrożenia ze strony dronów. 17e GA opracowało też tanie cele dronowe, wykorzystując technologie takie jak druk 3D, aby wspierać realistyczne scenariusze szkoleniowe.

Zarazem system V3P został również wybrany do innych systemów obrony powietrznej bardzo krótkiego zasięgu armii francuskiej, w tym PAMELA (Plateforme d’Acquisition Mobile d’Équipements de Liaison et d’Artillerie) – zmodernizowanego systemu transportu pocisków MISTRAL – oraz jako platforma dla radarów Giraffe 1X.
Podpułkownik Jean-Xavier, odpowiedzialny za sektor naziemnej obrony powietrznej DSA (Défense Sol-Air) i LAD (Lutte Anti-Drones) w sekcji STAT – wyspecjalizowanej jednostce armii francuskiej, która testuje, ocenia oraz przygotowuje nowe systemy uzbrojenia do wdrożenia – powiedział, że celem projektu PROTEUS „jest zmniejszenie podatności jednostek bojowych na ataki przy najniższych możliwych kosztach poprzez zapewnienie im uniwersalnego środka ochrony zdolnego do zapewnienia obrony na bardzo małych wysokościach”.
Czteroosobowa załoga systemu będzie w stanie niszczyć małe quadrocoptery z odległości do 500 metrów, śmigłowce z 1500 metrów i cele naziemne z 2000 metrów. Parametry te zweryfikowano podczas prób wojskowych, organizowanych zarówno przez sekcję STAT, jak i 35e RAP.
Wstępnie przygotowywano przetarg, mający zapewnić rozpoczęcie produkcji i dostaw 50 ulepszonych systemów PROTEUS Std.2 do końca 2026 roku.
Poza tym Francuzi wskazują, że zaletą armaty M-693 jest duży zapas amunicji kalibru 20 mm. Podpułkownik Jean-Xavier zauważa „Amunicja odłamkowo-burząca kalibru 20 mm jest w posiadaniu armii w dużych ilościach. Chociaż amunicja ta jest „w pełni przystosowana do zwalczania tego typu zagrożeń”, STAT rozważa opracowanie nowego pocisku kalibru 20 mm, który „zapewniłby lepsze rozproszenie ładunku, aby zmaksymalizować gęstość odłamków w powietrzu”.
Co ciekawe, armia francuska nie planuje opracowania programowalnej amunicji kalibru 20 mm – wymagałoby to znacznych modyfikacji armaty M-693. Z drugiej strony, specjaliści armii ukraińskiej liczą na rozwój armat przeciwlotniczych kal. 20 mm z programowalną amunicją. W tym kalibrze krzyżują się dwa kluczowe parametry: zdolność systemu uzbrojenia do przyjęcia odpowiedniej ilości amunicji oraz możliwość programowanej detonacji pocisku. Ponadto naboje kal. 20 mm ułatwiają logistykę i przeładowywanie. Przykładowo: nabój AHEAD typu PMD062 kal. 35 mm waży 1,77 kg. Natomiast naboje kal. 20 × 139 mm do armaty M-693 ważą 300–400 g.
PROTEUS to nie jedyny projekt szybkiego wprowadzenia środków ochrony przed dronami. Armia francuska nabyła systemy przeciwdronowe ARLAD (Adaptation Réactive pour la Lutte Anti-Drones) zamontowane na kołowym podwoziu VAB (Véhicule de l’avant blindé). Jednak rozwój systemu ARLAD trwał cztery lata i dostarczono zaledwie 18 egzemplarzy.
Podobną koncepcję można by rozszerzyć na kołowe pojazdy wsparcia ogniowego VAB T20-13 – są one również uzbrojone w armatę M-693 i służą do wsparcia ogniowego jednostek zmechanizowanych i zmotoryzowanych na krótkim i średnim dystansie, w tym do ochrony przed atakami powietrznymi. Ręczne celowanie ogranicza jednak zdolność strzelca do reagowania na małe, manewrujące drony. Dlatego trwają dyskusje na temat elektryfikacji systemu i dodania modułu sztucznej inteligencji opracowanego dla PROTEUS. Jeśli się powiedzie, może to doprowadzić do rozmieszczenia około pięćdziesięciu kolejnych systemów VAB w celu wzmocnienia obrony powietrznej krótkiego zasięgu.
Uwagę zwraca też zdalnie sterowany moduł uzbrojenia Hornet firmy Arquus – mógłby on otrzymać ulepszone sterowanie ogniem, odpowiednią amunicję i dodatkowe czujniki. „Mamy zdalnie sterowane moduły we wszystkich naszych pojazdach [SCORPION]” – wspominał szef Sztabu Generalnego Armée de Terre.Generał Pierre Schill na konferencji prasowej zorganizowanej przez STAT. Moduł Hornet stanowi główne uzbrojenie transporterów opancerzonych Griffon i Serval oraz uzbrojenie pomocnicze pojazdów bojowych Jaguar. Integracja radaru lub sztucznej inteligencji (AI) w wymienionych pojazdach może oznaczać, że armia francuska będzie dysponować „natychmiast nie setkami, ale prawie tysiącami systemów przeciwdronowych”.
Jednocześnie, Serval LAD – system nowej generacji łączący armatę kal. 30 mm, amunicję programowalną i radar – ma pojawić się w 2028 roku. Powinien to być pełnowartościowy i zaawansowany przemysłowo system obrony przeciwdronowej, który będzie uzupełnieniem rozwiązań tymczasowych, takich jak PROTEUS czy ARLAD. Według dostępnych źródeł, obecnie planowane jest dostarczenie 48 pojazdów Serval LAD; do tej pory zamówiono 24.

       Tekst: Jarosław Brach

       Zdjęcia: Producent