Od pierwszej ciężarówki elektrycznej do ogólnokrajowej zmiany systemu

Pierwsza ciężarówka elektryczna w Szwecji – 2018.
Pierwsza w pełni elektryczna ciężarówka, która pojechała po szwedzkich drogach, powstała w ramach projektu DenCity firmy CLOSER, który był częściowo finansowany przez region Västra Götaland, firmę Vinnova i Szwedzką Administrację Transportu. Był to pierwszy krok, który udowodnił, że napęd elektryczny w ruchu ciężkim w miastach stanowi realną możliwość.
Od momentu wprowadzenia jednej ciężarówki w 2018 roku, rozwój postępował błyskawicznie. Dzięki szeroko zakrojonym projektom finansowanym przez FFI (Fordonsstrategisk Forskning och Innovation), takim jak REEL, E-charge, TREE, DHEELS i OREEL, CLOSER napędza obecnie transformację w całym kraju, od dostaw miejskich do ciężkiego transportu dalekobieżnego. Aby zrozumieć skalę tych dzisiejszych działań, wystarczy spojrzeć na statystyki krajowe. Transformacja trwa i dzieje się w naszych sieciach. W 2025 roku w Szwecji było 1095 elektrycznych ciężarówek, z czego 40% było używanych przez partnerów CLOSER, a 11% w ramach realizowanych przez CLOSER projektów.
Siła, która powstaje, gdy podmioty współpracują, aby napędzać zmiany technologiczne, jest ważna i ogromna. Staje się to szczególnie widoczne w CLOSER i Parku Naukowym Lindholmen, których inicjatywy pomogły nam wprowadzić realną zmianę. – Lars Reinholdsson, były dyrektor generalny i starszy doradca LBC Frakt i Värmland AB
Aby przyspieszyć transformację transportu ciężkiego, wszyscy uczestnicy ekosystemu elektryfikacji muszą ze sobą współpracować. CLOSER i Lindholmen Science Park stworzyły ważną platformę, na której to się dzieje i gdzie wspólnie zdobywamy wiedzę, która pozwoli zybciej znaleźć wykonalne rozwiązania. – Anders Berger, Dyrektor ds. Public Relations, Volvo Group

Projekty
REEL
REEL to ogólnokrajowa inicjatywa, w ramach której czołowi szwedzcy gracze połączyli siły, aby przyspieszy transfirmację

E-Charge
E-Charge -= elektryfikacja dalekobieżnego transportu ciężarowego
TREE: Przejście na wydajny, zelektryfikowany transport leśny
TREE podejmuje wyzwanie społeczne związane z efektywnym przejściem na zelektryfikowany transport ciężarowy…
DHEELS
DHEELS ma na celu opracowanie i ocenę energooszczędnych systemów logistycznych o dużej pojemności…
OREEL
Celem projektu OREEL jest zademonstrowanie zrównoważonych, wydajnych i skalowalnych systemów dla lohistyki …
STOLT
CLOSER napędza transformację w kierunku bezemisyjnego Sztokholmu
Dzięki inicjatywie STOLT, CLOSER łączy siły z miastem Sztokholm i 35 innymi graczami na rzecz bezemisyjnego centrum miasta w 2030 roku. W ramach wsparcia zarządzania projektami i komunikacji, należy przeprowadzić demonstracje systemu CLOSER w rzeczywistym środowisku miejskim, gdzie zrównoważona logistyka przyszłości jest testowana, udoskonalana i przygotowywana do stania się „nową normalnością”.
Konkretne rezultaty do tej pory
1, W trakcie realizacji są dwa kontrakty na elektryfikację, a kolejnych 6–8 zaplanowano na 2026 rok.
2. 50 nowych elektrycznych skuterów jeździ po ulicach, a kolejnych 25 jest w drodze.
3. 130 parkingów przekształcono w przestrzenie mieszkalne (kawiarnie na świeżym powietrzu, zieleń), a na Munkbrohamnen powstał nowy balkon nabrzeżny.
4. Stworzono możliwość, aby ciężarówki o masie powyżej 3,5 tony, które nie korzystają z paliw kopalnych, mogły być wykorzystywane poza godzinami szczytu.
5. Opracowano koncepcję „Samla stan”: ramową umowę o wspólnych zamówieniach transportowych z wymogiem korzystania z pojazdów elektrycznych przez właścicieli nieruchomości i przedsiębiorców.
Badanie pokazuje, że projekt rozwoju ulic w ramach STOLT w śródmieściu Sztokholmu miał bardzo pozytywny wpływ zarówno na życie w mieście, lokalną gospodarkę, jak i wartość nieruchomości.
Przykłady wyraźnych efektów:
1. Obniżenie o połowę cen mieszkań
2. Większa rotacja
3. O 50% więcej pobytów
To badanie pomaga przejść od założeń do faktów. Pokazuje, że budując przestrzeń uliczną dla ludzi, nie tylko tworzy się lepsze życie w mieście, ale także tworzy konkretne wartości dla lokalnej społeczności biznesowej. To holistyczne podejście jest kluczowe, aby więcej podmiotów mogło się skupić i skalować tego typu transformację – Martina Arnell, Urząd Transportu Miejskiego w Sztokholmie
W ciągu zaledwie jednego roku STOLT stał się tętniącą życiem areną współpracy i innowacji. Już teraz widzimy, jak nowe rozwiązania są testowane w rzeczywistości, a uczenie się i skalowanie stały się naturalną częścią naszej pracy – Lars Strömgren, Burmistrz Miasta Sztokholm ds. Transportu Miejskiego
Poza szczytem – od pilotażu do szwedzkich przepisów
Przeniesienie dostaw ciężkich ładunków na noce i wczesne poranki (poza szczytem – peak off) zmniejsza korki w miastach i sprawia, że transport staje się szybszy i cichszy. To, co zaczęło się jako lokalny projekt pilotażowy w ramach programu CLOSER, przyniosło realne zmiany, w ramach których przepisy są obecnie dostosowywane, aby uczynić godziny dostaw poza szczytem naturalnym elementem nowoczesnego miasta. Elektryfikacja pojazdów umożliwia bowiek dostawy nocne, ponieważ poziom hałasu spada. Przewoźnicy zwiększają precyzję dostaw, dostarczając towary poza szczytem, a efektywność transportu może zostać zwiększona nawet o 40 procent, gdy ciężarówka dystrybucyjna dostarcza w godzinach najmniejszego ruchu. Dla miasta będzie to również korzystne, gdyż zmniejszy się liczba ciężarówek poruszających się po ulicach i powodujących korki.
Projekt CLOSER i HITS przyczynił się do powstania nowych przepisów dotyczących cichego ruchu nocnego. Rząd podjął mianowicie decyzję o nowelizacji rozporządzenia o ruchu drogowym, która umożliwi gminom przyznawanie zwolnień z zakazu ruchu ciężarówek w gęsto zaludnionych obszarach wrażliwych na hałas, pod warunkiem, że pojazdy te nie mają silnika spalinowego. Zmiana przepisów, którą utorowały CLOSER i projekt HITS, weszła w życie 1 grudnia 2025 roku.
„To naprawdę konkretny przykład tego, jak ważna jest nasza praca z demonstracjami systemowymi i jak wyniki oraz spostrzeżenia przyczyniają się do zmiany polityki, która wpływa na społeczeństwo na szeroką skalę. Spostrzeżenia z projektu HITS stanowiły ważny element układanki w pracach nad zmianą przepisów, stwarzającą warunki, aby transport poza szczytem sezonu bez paliw kopalnych stał się nową normą szybciej” – mówi z Isabella Sahlbom.
Prace nad udoskonaleniem dostaw poza szczytem sezonu bez paliw kopalnych będą kontynuowane w ramach projektów HITS i STOLT w 2026 r.
Nowy węzeł konsolidacyjny w Sztokholmie

Testy konsolidacyjne w ramach HITS są rozszerzane o nowy węzeł w centrum Sztokholmu, który umożliwi większą konsolidację przewozów w nocy, w wyniku czego liczba pojazdów w mieście w ciągu dnia zmniejszy się. Konsolidacja na dużą skalę przyniosła wyraźne pozytywne efekty, takie jak lepsze samopoczucie, dokładniejsze terminy dostaw, lepsze warunki pracy i zmniejszenie emisji w zatłoczonych centrach miast.
Wiosną 2026 roku testy konsolidacyjne w ramach HITS3 zostały rozszerzone o nowy węzeł: Mästerfaret w centrum miasta. Towary przeznaczone dla miasta są konsolidowane w Årsta do ciężarówki, która następnie dostarcza je poza szczytem, tj. w nocy, do Mästerfaret i drugiego węzła Sergelfaret. Z Mästerfaret towary są następnie dostarczane do odbiorców końcowych, czyli biur, sklepów i restauracji w Moodgallerian i nad nim.
– Chcemy uczestniczyć w testowaniu nowych, innowacyjnych rozwiązań, aby móc szybko się dostosowywać i być aktualnym i niezawodnym dostawcą, gdy to, co było uważane za „nowe i nieprzetestowane”, nagle staje się codziennością, mówi Malin Sörheim z Logistikbolaget.
Test ten stanowi efekt współpracy Logistikbolaget, AMF Fastigheter i Xter/Svedin Holding. Dzięki skonsolidowanym dostawom w nocy liczba pojazdów poruszających się po mieście w ciągu dnia ulega zmniejszeniu.
-To ważny krok w rozwoju, aby rozwiązanie było ekonomicznie opłacalne i, miejmy nadzieję, kontynuowane po zakończeniu projektu – mówi Joanna Dickinson z IVL.
Cieszymy się, że możemy być częścią projektu i dowiedzieć się więcej o tym, jak mogą działać przyszłe rozwiązania logistyczne. Testując w praktyce skonsolidowane ładowanie, lepiej rozumiemy, jak transport może stać się bardziej wydajny i mniej uciążliwy dla życia w mieście –
Anna Korpi, AMF Fastigheter Malin
Chcemy uczestniczyć w testowaniu nowych, innowacyjnych rozwiązań, aby móc szybko się dostosowywać i być aktualnym i niezawodnym dostawcą, gdy to, co było uważane za „nowe i nieprzetestowane”, nagle staje się codziennością – Malin Sörheim, Logistikbolaget.
To ważny krok w rozwoju, aby rozwiązanie było opłacalne finansowo i, miejmy nadzieję, przetrwało po zakończeniu projektu – Joanna Dickinsson, IVL.

Przejrzyste wnioski z mapowania środowiska pracy kierowców

Transport powinien być bezpieczny, zarówno dla kierowców, jak i osób dojeżdżających do pracy. W ramach projektu Closer HITS firma Traton zmapowała doświadczenia i potrzeby kierowców podczas załadunku i rozładunku dla firmy Scania. Wnioski są jasne i umożliwiają podjęcie konkretnych działań na rzecz bezpieczniejszych i bardziej stabilnych warunków pracy.
Johanna Vännström, ekspertka ds. czynników ludzkich i ergonomii pojazdów w firmie Scania/Traton, opowiada o metodzie mapowania i wnioskach.
1. Jak przeprowadziliście mapowanie?
Zaczęliśmy od wywiadów telefonicznych z menedżerami transportu, przełożonymi i kierowcami, aby dowiedzieć się więcej o pracy związanej z załadunkiem i rozładunkiem. Następnie towarzyszyliśmy kierowcom ciężarówek podczas ich zmian roboczych, aby zobaczyć na własne oczy, jak wygląda ich codzienne życie. Podczas przejazdów zadajemy pytania i skrupulatnie notujemy, aby zrozumieć, dlaczego kierowcy robią to, co robią. Przeprowadziliśmy również obserwacje uliczne i w garażach.
2. Jakie są Państwa główne spostrzeżenia?
Śliskie nawierzchnie to powtarzający się problem w codziennej pracy, spowodowany śniegiem, lodem i deszczem. Szybko poruszających się użytkowników dróg, takich jak rowerzyści i skutery elektryczne, trudno dostrzec i odczuwają dyskomfort, gdy szybko się zbliżają. Pracę utrudnia fakt, że strefy załadunku są często źle zlokalizowane lub zajęte. Może to prowadzić do nielegalnego parkowania przez kierowców lub konieczności transportu ładunków na duże odległości. Praca jest powtarzalna i czasochłonna, a pod wpływem stresu może prowadzić do sytuacji, w których kierowcy będą musieli skracać sobie drogę, umieszczając towary na chodnikach lub ścieżkach rowerowych. Przenoszenie towarów przez krawędzie i różnice poziomów też jest częścią pracy i w niektórych przypadkach może powodować obciążenie fizyczne, gdyż kierowcy muszą ciągnąć, przeciągać i podpierać ładunek – szczególnie zimą.
4. Czy coś Państwa zaskoczyło?
Problem ze śniegiem, lodem i deszczem zaskoczył firmy transportowe. Kierowcy prawdopodobnie nie poruszaliby tego tematu w innych okolicznościach, ponieważ uważają, że to część ich pracy jako kierowców ciężarówek. Ale kiedy my, specjaliści ds. ergonomii pojazdów, przyjrzeliśmy się ich codziennemu życiu i zadaliśmy wiele pytań, stało się jasne, że to problem, z którym borykają się na co dzień, w śniegu, lodzie i deszczu.
Śliskie nawierzchnie to powracający problem w codziennej pracy, spowodowany śniegiem, lodem i deszczem. Szybko poruszających się użytkowników dróg, takich jak rowerzyści i skutery elektryczne, trudno jest obserwować, a ich obecność jest nieprzyjemna, gdy szybko się zbliżają – Johanna Vännström, specjalistka ds. ergonomii pojazdów Traton/Scania
5. Co należy zrobić, aby zwiększyć bezpieczeństwo?
Po zebraniu wszystkich zebranych informacji oceniliśmy również potrzeby pod kątem prawdopodobieństwa ich wystąpienia i uwagi, gdyby wystąpiły. Na tej podstawie mogliśmy określić, które problemy są najważniejsze. Pięć najważniejszych działań to:
– Przestrzeganie procedur bezpieczeństwa
– Minimalizacja stresu w harmonogramie
– Dostawy do garażu są bezpieczniejsze i należy je wybierać, gdy tylko jest to możliwe
– Utrzymywanie atmosfery otwartej rozmowy, w której można poruszać problemy
– Ułatwianie transportu ładunków w każdych warunkach pogodowych, aby chronić kierowców
6. Jaki wpływ na Twoją pracę ma projekt HITS?
Dzięki współpracy ze Svedins, Ragnsells, Dagab i HAVI, mogliśmy z łatwością poznać realia pracy kierowców.

Długie zesrawy: więcej ładunków, mniej pojazdów

Inteligentne, dłuższe i cięższe pojazdy są kluczem do optymalizacji ładowności. Dysponując miejscem na większą liczbę ładunków w każdym przewozie, zmniejsza sie liczbę ciężarówek na drogach – co z kolei obniża emisje, redukuje korki i rozwiązuje problem dotkliwego niedoboru kierowców w branży. Od ponad dekady CLOSER kieruje krajowymi pracami nad transportem o dużej przepustowości (HCT), które obecnie na nowo kształtują szwedzką logistykę.
Od dróg leśnych do przepisów krajowych
Ziarno programu HCT zostało zasiane w 2006 roku przez Skogsforsk, aby usprawnić transport drewna. Jednak aby przenieść koncepcję z dróg leśnych na grunt ogólnokrajowej transformacji systemu, potrzebna była neutralna platforma, która mogłaby zintegrować cały system. W 2011 roku CLOSER przejął inicjatywę i koordynował prace z inicjatywy Szwedzkiej Administracji Transportu. Przy stole obrad zebrali się konkurenci i partnerzy, tacy jak Volvo, Scania, Schenker, a także przedstawiciele świata nauki. Oferując otwarty dialog, kierując się wspólnymi celami ochrony środowiska i bezpieczeństwa ruchu drogowego, a nie krótkoterminowymi względami ekonomicznymi, stworzono środowisko innowacyjne, które przyniosło historyczne rezultaty.
Wymiana kapitału innowacyjnego
Program HCT stanowi wyraźny przykładem tego, jak stosunkowo niewielkie, ale ciągłe, podstawowe finansowanie w ramach CLOSER może wywołać ogromny efekt domina. Współpracując z takimi podmiotami jak Szwedzka Administracja Transportu, Vinnova i Szwedzka Agencja Energii, program ten stał się trampoliną do rozwoju. Do 2023 roku w Szwecji wdrożono ponad 40 projektów HCT, przyznając dotację w wysokości około 130 milionów koron szwedzkich (budżety projektów są jeszcze wyższe). To właśnie współpraca przynosi realne korzyści.
Ważne kamienie milowe i wpływ na system
Solidna praca nad technologią, bezpieczeństwem i infrastrukturą przekonała decydentów i miała konkretny wpływ na przepisy:
1. 2018: Na szwedzkich drogach wprowadzono nową klasę nośności (BK4), która zezwala na ruch pociągów – zestawów drogowych o masie do 74 ton.
2. 2020: 20% szwedzkiej sieci drogowej zostało otwarte dla BK4. W tym samym roku unijna strategia mobilności otwiera drzwi dla dłuższych, bezemisyjnych zestawów.
3. 2023 (wrzesień): Szwedzka Agencja Transportu aktualizuje swoje wymogi dotyczące pojazdów, dając operatorom dróg narzędzia do dopuszczenia dłuższych pojazdów.
4. 2023 (grudzień): Historyczna decyzja staje się rzeczywistością – zestawy o długości 34,5 metra są teraz dopuszczone do ruchu na wybranych odcinkach szwedzkiej sieci drogowej.
5. 2025: Przekroczono kamień milowy, zgodnie z którym połowa sieci dróg krajowych na szwedzkich drogach ma klasę nośności (BK4), co pozwala na przejazd zestawów pojazdów o masie do 74 ton.

Najważniejsze miejsce spotkań HCT w regionie nordyckim

Budowa wiedzy trwa. CLOSER, jako centralny element rozwoju tego tematu, corocznie organizuje Nordycką Konferencję HCT. Konferencja stała się jednym z najchętniej odwiedzanych wydarzeń w historii Parku Naukowego Lindholmen i gromadzi ekspertów z branży.
CLOSER odgrywa ważną rolę w rozwoju ciężkiego i długiego transportu. Posiada potencjał koordynacyjny, działa jako neutralne miejsce współpracy i zapewnia rozpowszechnianie wyników projektu – Lena Larsson, Kierownik projektu i ekspert ds. technologii HCT, Volvo Trucks.

           Tekst: Jarosław Brach

           Zdjęcia: Producent