Nowa Tatra T810M 4×4

Jedną z najważniejszych motoryzacyjnych premier, odbywających się w Brnie w dniach od 28 do 30 maja 2025 roku Międzynarodowych Targach Technologii Obronnych i Bezpieczeństwa IDET, był pierwszy publiczny pokaz Tatry T810M 6×6, czyli w w wydaniu zmodernizowanym. Zasadnicze obszary modyfikacji objęły podwozie, kabinę i układ napędowy. Generalnie samochód ten został odmłodzony – poprzez m.in. montaż nowszego i mocniejszego silnika, oraz wzmocniony, poprzez wzrost nośności osi, co przełożyło się na wzrost jego ładowności taktycznej – terenowej i w warunkach drogowych.

W Brnie ujawniono zatem model bazowy. Przy czym poprzednio – w przypadku starszej generacji – Tatra proponowała T810 aż w czterech wykonaniach docelowych:

• dwóch tzw. czeskich/europejskich, ale z sukcesami eksportowymi także poza Europą, tzn, zaopatrzonych w zmilitaryzowaną cywilną kabinę opartą na długiej kabinie z Renault D (wcześniej oryginalnie Midlum) i siniku Renault, dostępną w dwóch wydaniach bazowych – 2-osiowym 4×4 i 3-osiowym 6×6;
• dwóch tzw. eksportowych – pozaeuropejskich, w kompletacji otrzymujących długą kabinę opartą na technologiach Tatra – od podstaw zbudowaną przez samą Tatrę, oraz silniki Cummins. Te pojazdy również proponowano w dwóch wersjach podstawowych, czyli 2-osiowej 4×4 i 3-osiowej 6×6.

Obie te linie opierały się w takim razie na tym samym podwoziu, z kluczowymi odmiennościami dotyczącymi kabiny i silnika (wybranych składowych w układzie napędowym).

Na IDET przedstawiciele Tatry nie chcieli precyzyjnie odpowiadać na pytania, czy także w odniesieniu do gamy zmodernizowanej – M – będą proponowane te cztery wskazane wyżej wydania podstawowe. Wiele wskazuje, że tak, a zasadnicza kwestia dotyczy tego, czy znajdzie się klient chcący zamówić T810M w zestawieniu z kabiną Tatry i silnikiem Cummins.

Przy tym, mając też zapewne na uwadze negocjacje toczone z potencjalnym kontrahentem, prawdopodobnie relatywnie niedługo po przygotowaniu odmiany T810M 6×6, przedstawionej na IDET, firma zaczęła prace nad lżejszą i krótszą wersją tego auta – 2-osiową. Ciężarówka ta została skompletowana do lata 2025 roku, o czym świadczą jej zdjęcia, zrobione właśnie w letnim otoczeniu przyrody. Przy czym sama Tatra w oficjalnych materiałach nie przekazała żadnych danych i informacji na temat tego wariantu – po prostu w pewnym momencie bez żadnego specjalnego rozgłosu na stronie internetowej podmiotu podano o nim wzmiankę i zamieszczono pierwsze jego zdjęcia. Nie miał on także żadnej dedykowanej prezentacji, otwartej dla osób z zewnątrz. Równocześnie zaczęto też niezwykle mocną promocję modelu 6×6.

W układzie konstrukcyjnym T810M 4×4 wywodzi się z T810M 6×6, zgodnie z zasadami filozofii modularyzacji wykorzystując wszystkie te same kluczowe komponenty i samą filozofię budowy. W rezultacie stanowi lżejsze i krótsze wydanie typu 6×6. Tzw, stopień – współczynnik jednolitości komponentowej ma przekraczać 90% (bez jednak precyzowania, czy w układzie wartościowym, czy ilościowym), co z kolei przekłada się na liczne skojarzone korzyści w układach eksploatacyjnym, serwisowym oraz wsparcia logistyczno-użytkowego. Równocześnie w obszarze zastosowanych podzespołów i poszczególnych zespołów  zmodernizowana T810 M charakteryzuje się tzw. kompatybilnością z poprzednią wersją na poziomie ponad 90%, co dla obecnych użytkowników stanowi ważny parametr pod względem łatwości ich serwisowania, liczby części zamiennych, sposobu sterowania pojazdem i jego regularnej konserwacji. Te ważne argumenty także stały za de facto jedynie tak ograniczonym zakresem modernizacji auta.

W zakresie pozycjonowania zmodernizowana T810M 4×4 wersja AWD (4×4) to pojazd logistyczny klasy średniej – ciężarówka średniej ładowności i wysokiej mobilności taktycznej – wysokiej dzielności terenowej. Wdrożeniowo ma zaś to być kołowy pojazd logistyczny – wsparcia logistycznego – na każdą misję: solidny wojskowy pojazd logistyczny i zabezpieczający kategorii masowej N2/N3, zaprojektowany z myślą o maksymalnej niezawodności w najbardziej wymagających warunkach. Pod względem budowy wykorzystuje on zmodernizowaną ramę drabinową i osie portalowe Tatra Rigid, które zapewniają wyjątkową zdolność do jazdy w terenie poprzez m.in. zwiększony prześwit, oraz wysoką trwałość i długą żywotność nawet przy ekstremalnych obciążeniach.
Szkielet kabiny modelu T 810 M 4×4 jest taki sam jak u poprzednika. Oparto się wciąż bowiem na kabinie pochodzącej z koncernu Renault – Renault Midlum Global 2m. Już na targach IDET 2025 żaden z obecnych na stoisku przedstawicieli firmy nie był mi w stanie (nie chciał) odpowiedzieć na pytanie, „dlaczego” to utrzymano. Własna kabina miała być mianowicie typowym wyrobem wojskowym, łatwym do opancerzania. Tymczasem kabina, a właściwie sam szkielet kabiny wraz z poszyciem, nadal jest i ma być zakupowana od Renault. Nieoficjalnie w tym kontekście wskazywano, że dalej część nabywców chce tę kabinę. Ponadto sama Tatra na tyle ją już zmodyfikowała i zmilitaryzowała, że spełnia ona wszelkie wymagania sił zbrojnych. Tym samym w dalszym ciągu ma być oferowana, równolegle z własna kabiną Tatry – jest to zatem jedynie kabina długa, wagonowa – COE, odchylana hydraulicznie do przodu, bazowo 3-osobowa, w układzie miejsc 1+2.. W ramach odmłodzenia, jej wnętrze zostało zmodernizowane, zapewniając lepszą ergonomię i komfort dla załogi, dla zabezpieczenie jej na pokładzie maksimum wojskowej wygody. Tym samym ta nowoczesna i praktyczna, relatywnie przestronna i ergonomiczna kabina Renault Trucks, to projektowo przemyślana struktura, z ergonomicznym rozmieszczeniem elementów sterujących i wysokiej jakości materiałami gwarantującymi bezpieczny oraz wygodny pobyt w kabinie, a każdy detal został zaprojektowany z naciskiem na praktyczność i wydajność.

W skład wyposażenia wchodzą: urządzenie filtrowentylacyjne, uchwyty na broń oraz dachowy okrągły właz z mocowaniem karabinu maszynowego Minimi kal. 7,62 mm. Podobnie jak w oryginalnym samochodzie, podłogę i pokrywę/osłonę silnika w zmodernizowanej odmianie wyposażono w opancerzenie spełniający najnowsze standardy ochrony – dokładnie chroniące od dołu przed skutkami wybuchów min przeciwpiechotnych i granatów ręcznych. Nowy jest także przedni grill – dolny element na przedniej atrapie, stylistycznie nawiązujący do designu nowych generacji serii Tatra Force i Phoenix oraz wyróżniający się malowaniem na głęboki kolor czarny. Ponadto w kabinie zastosowano układ niezależnego ogrzewania, zintegrowaną jednostkę HVAC – ogrzewania i klimatyzacji – wygodny fotel kierowcy z pneumatycznym zawieszeniem i szerokim zakresem regulacji oraz regulowaną w dwóch osiach kolumnę kierownicy. Możliwe są też indywidualne dobierane opcje w zakresie filtracji. Co więcej, zmodernizowany samochód ma nowo zaprojektowane i inaczej rozmieszczone skrzynki na podwoziu służące do transportu akcesoriów, z kolei koło zapasowe umieszczone w uchwycie za kabiną. W dodatku otrzymał wyprowadzoną od dolnej krawędzi wzmocnionego, stalowego zderzaka, środkową solidną stalową osłonę spodu silnika, pozwalającą na swobodniejsze i spokojniejsze pokonywanie różnorakich przeszkód terenowych.
Drugie zasadnicze novum to wzmocnienie układu napędowego. Do napędu służy nowy – inny 6-cylindrowy, rzędowy, elektronicznie sterowany silnik Renault/Volvo DTI 8 o pojemności 7,7 litra przy średnicy cylindra i skoku tłoka równych odpowiednio 108 mm i 130 mm, z turbodoładowaniem i chłodzeniem powietrza doładowującego oraz z bezpośrednim wtryskiem paliwa, elektronicznie kontrolowany, spełniający normę emisji spalin Euro 3. W tym nastawie uzyskuje on moc maksymalną 206 kW/280 KM przy 2200 obr/min i maksymalny moment obrotowy 1050 Nm w szerokim zakresie od 1100 do 1600 obr/min.. Dla porównania w modelu T 810 był stosowany silnik Renault DXi 7 o pojemności skokowej 7,145 litra – wysokoprężny, rzędowy, 6-cylindrowy, z 4 zaworami na cylinder, chłodzony cieczą, w kilku wykonaniach: Euro 5 wersja wojskowa –  moc maksymalna 240 KM/177 kW przy 2300 obr/min, maksymalny moment obrotowy 920 Nm przy 1200-1700 obr/min, wersja cywilna moc maksymalna 269 KM/198 kW w zakresie 2000-2300 obr./min maksymalny moment obrotowy 1010 Nm w zakresie 1200-1700 obr/min.

Zarazem skrzynia przekładniowa to nadal 6-biegowa (6 biegów do jazdy do przodu plus bieg wsteczny) manualna skrzynia ZF 6S 1000 TO, taka sama jak w oryginalnym modelu T 810, z wprowadzeniem do montażu przystawki odbioru mocy PTO (WOM). Pozostawiono także tę samą skrzynię rozdzielczą – 2-biegową ZF/Steyr VG750, ze zmianą biegów na postoju oraz z blokadą mechanizmu różnicowego. Napęd na przód przekazywany jest stałe – stały napęd na przód. Te same są jeszcze osie napędowe, w tym przednia kierowana: portalowe dla wzrostu prześwitu, we własnym zakresie produkowane przez Tatrę, z redukcją w miastach kół i blokadą mechanizmu różnicowego. Do tego dochodzi blokada międzyosiowego mechanizmu różnicowego. Oś przednia jest resorowana sprężynami śrubowymi, z amortyzatorami teleskopowymi i poprzecznym stabilizatorem skrętnym, co podnosi komfort jazdy, szczególnie w trakcie pokonywania bezdroży. W mechanicznym zawieszeniu osi tylnej wprowadzono z kolei resory piórowe. Układ kierowniczy bazowo został przygotowany do ruchu prawostronnego – kierownica po lewej stronie (LHD), ale powstała już T810M 4×4 z kierownicą po prawej stronie, czyli dostosowana do ruchu lewostronnego (LHD). Na wszystkich kołach (liczba kół 4+1 – zapasowe) o rozmiarze 20-10,00V założono jedynie pojedyncze ogumienie o rozmiarze 365/85R22,5 – 365/85 X-FORCE ZL. Poza tym w 24-voltowej instalacji elektrycznej występują dwa akumulatory 180 Ah – 2x12V/180 Ah oraz alternator 28 V/110 A, a w elektronicznie sterowanym (EBS) układzie hamulcowym hamulce tarczowe i czujnik obciążenia. Ogólnie pojazd ma 4 niezależne obwody hamulcowe: roboczy, awaryjny, postojowy i silnikowy (wydechowy)
Trzeci istotny zakres modyfikacji odnosi się do nośności osi. Gdy w 2015 roku na militarnych targach IDET, odbywających się w Brnie w maju, pokazany został model, noszący oznaczenie

T 810-1R0R46 13 177 4×4.1R, w odróznieniu od starszego typu 6×6 był on o około 1000 kg lżejszy

i przy tym wyróżniał się ładownością taktyczną wyższą o 1000 kg. Przy rozstawie osi 3900 mm i ze standardową zabudową skrzyniową T810-1R0R46 13 177 4×4.1R miał masą własną 7500 kg, przy dopuszczalnej masie całkowitej 13000 kg, oznaczającej ładowność na poziomie 5500 kg. Dopuszczalną masę całkowitą ciągniętej przyczepy określono na 12000 kg, co dawało dopuszczalną masę całkowitą zestawu na poziomie 25 000 kg. I te wartosci zostały zachowane. Tym bardziej, że w porównaniu z T810M 6×6, gdzie nastąpił wzrost nośności osi przedniej do 5500 kg, model 4×4 ma z przodu instalowaną oś 6-tonową. W aktualnych warunkach i przy obecnych wyzwaniach powyższe pozostaje jak najbardziej uzasadnione. Kwestia dotyczy m.in. wprowadzania kabin integralnie opancerzonych czy dodatkowego zewnętrznego opancerzania kabin standardowych, nieopancerzonych, ewentualnie wprowadzenie lekkiej integralnie opancerzonej kabiny kapsuły, uzupełnionej o zewnętrzny pancerz siatkowy czy prętowy. Uzyskiwany stopień ochrony nie będzie się tu jednak zaliczał do znacznych – zgodnie ze STANAG 4569 bazowo 1 dla ochrony balistycznej i przeciwminowej, maksymalnie 2 dla balistycznej. Do tego dochodzi opcja montażu dachowego stanowiska strzeleckiego, coraz częściej zdalnie sterowanego oraz coraz częściej także dedykowanego do obrony antydronowej.

Poza tym 320-litrowy, stalowy, umieszczony po prawej stronie ramy zbiornik paliwa w warunkach

drogowych zapewnia około 800-kilometrowy zasięg. Pojazd może też, przy dopuszczalnej

masie całkowitej dla konfiguracji solo, wjeżdżać na wzniesienia o nachyleniu 100%, stać poprzecznie na wzniesieniach o nachyleniu 80% oraz pokonywać przeszkody pionowe o wysokości 600 mm, rowy/ okopy o szerokości 900 mm i przeszkody wodne o głębokości 1200 mm (głębokość

brodzenia). Zakres temperatur pracy wynosi od –32 do +49ºC. Inne kluczowe parametry – wymiary i kąty – prezentują się następująco: zwis przedni 1490±30 mm, zwis tylny – wraz ze skrzynią ładunkową – 1370 mm, wysokość do górnej powierzchni kabiny 3085 mm, długość całkowita 6985/7241 ±30 mm, kąt natarcia 37º, kąt rampowy 142º, kąt zejścia 37/40º, wysokość do górnej powierzchni skrzyni ładunkowej 3280 mm, szerokość 2550 mm, prześwit 460-580 mm, średnica zawracania 16,5+/-1 m, prędkość maksymalna 106 km/h. Cała jego konstrukcja została ponadto dostosowana do transportu kolejowego – strategicznego przerzutu na wagonach platformach.

Na liście wyposażenia standardowego znalazły się m.in.: wyspecyfikowane nadwozie – bazowo standardowa skrzynia ładunkowa z opończą, hydrauliczna wciągarka Seal SPH-80 o uciągu 78 kN, z liną o długości 60 m, tylny i przedni hak zaczepowy do przyczepy, przednie i tylne uchwyty zaczepowe (tzw. oczka) – uchwyty zaczepowe zgodne ze standardami NATO, centralny system pompowania kół (CTIS), oświetlenie maskujące – zaciemniające/konwojowe black-out/oświetlenie do jazdy w konwoju, dachowy właz – luk ewakuacyjny z możliwością zamocowania karabinu 7,62 mm Minimi, przednia osłona rurowa – tzw. kangur. Przy tym otrzymał tradycyjną skrzynię ładunkową z opończą wyróżniają długość 4660 mm oraz burty o wysokości 800 mm (możliwe inne opcje). Skrzynię tę przygotowano do przewozu 12 europalet, jednego kontenera 10-stopowego (punkty kotwiczenia) lub 16 żołnierzy na składanych ławkach. Podstawowy dostęp do skrzyni zapewnia odchylana tylna burta.

W zakresie pozycjonowania eksploatacyjnego ta militarna Tatra T810M 4×4 należy do popularnej w siłach zbrojnych kategorii środków transportu kołowego średniej ładowności i wysokiej mobilności taktycznej – wysokiej dzielności terenowej. Niemniej powyższe w coraz mniejszym stopniu dotyczy Europy, gdzie od początku tego stulecia, na skutek samonakręcającej się spirali konieczności opancerzania kabin i wzrostu ładowności taktycznej do około 4000-5000 kg, doszło do wzrostu dopuszczalnej masy całkowitej samochodów tego rodzaju do 15000 czy nawet 17000 kg Tym samym nastąpiło przechodzenie tych ciężarówek z kategorii masowej średniej do już kategorii masowej ciężkiej. W rezultacie na starym kontynencie od przełomu stuleci klasa de facto lżejszych 2-osiowych wariantów taktycznych zaczęła tracić na znaczeniu, a jedną z ostatnich propozycji tego rodzaju o masie całkowitej poniżej 10000 kg był nasz Star 944. Obecnie 2-osiowe auta tej kategorii, jak konstrukcje cywilne zmilitaryzowane, są zasadniczo proponowane w przedziale masowym – dla dopuszczalnej masy całkowitej solo, od 12000-13000 do 15000 kg. W efekcie Tatra T810M 4×4 spełnia te bazowe wymagania.

Niezależnie od tych kwestii nośności auta tego typu pełnią generalnie rolę tzw. koni czy wołów roboczych w zabezpieczeniu logistycznym, mogąc występować z szeregiem zabudów o uniwersalnym, specjalizowanym i specjalnym charakterze. Wśród tych nadwozi w pierwszym rzędzie znajdują się: tradycyjne skrzynie ładunkowe, skrócone skrzynie ładunkowe uzupełnione o żuraw załadowczy za kabiną albo na tylnym zwisie, rama podkontenerowa, hakowy system załadowczy, wywrotki, cysterny do wody/paliw o pojemności do 3500/4000 litrów, kontenery z różnorodnym wyposażeniem (sprzęt elektroniczny, łączności, WRE, stanowiska dowódcze), różnorodne systemy uzbrojenia i inne.

Najnowsze Tatry T810M powstały głównie z myślą o odbiorcach zagranicznych. Co więcej, ze względu na potężny i stale rosnący portfel zamówień na pojazdy wojskowe, pomimo planowanego wzrostu wytwarzania, Tatra została wręcz zmuszona do szybkiego znajdowania nowych lokalizacji  dla produkcji swoich samochodów. W dodatku decyzja o rozszerzeniu lokalizacji produkcji stanowi również następstwo właśnie niedawnego zawartego rekordowego kontraktu z nie ujawnionym oficjalnie klientem z Azji Południowo-Wschodniej na dostawę 4000 pojazdów wojskowych T-810M. Auta te będą pochodzić z Tatra Defence Slovakia. Produkcja, a realnie raczej montaż, będzie mianowicie realizowany przez cztery lata w słowackim zakładzie należącym do MSM Land Systems, stanowiącym własność Grupy CSG. W tym kontekście  Jan Marinov, dyrektor wykonawczy Pionu Obrony CSG, stwierdził „Macierzysty zakład produkcyjny Tatry w Kopřivnicach, pomimo stopniowo zwiększanych mocy produkcyjnych, nie jest w stanie zaspokoić ogromnego popytu na pojazdy Tatra na rynkach światowych. Dlatego Tatra Defence Slovakia zawarła rekordowy kontrakt na dostawę 4000 pojazdów T-810M w ciągu czterech lat. Przeniesienie produkcji na Słowację to nie luksus, lecz konieczność”.

          Tekst: Jarosław Brach

          Zdjęcia: Producent