Systemowa zmiana w logistyce miejskiej: wizyta studyjna w ramach projektu HITS źródłem inspiracji i wiedzy z Belgii i Holandii

Jak przejść od rozproszonych projektów pilotażowych do funkcjonującej na dużą skalę i efektywnej pod względem zasobów logistyki w szwedzkich miastach? Odpowiedź nie tkwi przede wszystkim w pojazdach czy technologii, lecz w długoterminowych zasadach ramowych, neutralnej koordynacji oraz odwadze, by zmienić utrwalone nawyki. W obliczu zbliżającego się zakończenia projektu HITS zorganizowano wizytę studyjną w Leuven, Amsterdamie i Utrechcie.
W wyjeździe wzięła udział około 20-osobowa grupa przedstawicieli konsorcjum, w tym reprezentanci firm i instytucji takich jak Scania/Traton, Logistikbolaget, Remondis, Dagab, miasto Sztokholm, HAVI Sweden, AMF Fastigheter, Vasakronan oraz CLOSER. Wizyta była zarówno okazją do zdobycia wiedzy, jak i sposobem na mobilizację sił przed przyszłymi wyzwaniami.
W ciągu trzech dni odwiedzono dwa kraje i trzy miasta, przemieszczając się głównie pociągami i rowerami. Wizyty studyjne były inspirujące i pokazały, że zarówno technologia, jak i odpowiednie rozwiązania już istnieją. Sukces w zakresie zwiększania skali działań zależy od tego, jak zarządza się procesami, współpracuje i kieruje transformacją w stronę miast wolnych od paliw kopalnych.
Jasne zasady dają sektorowi biznesowemu pewność niezbędną do inwestowania
Zarówno w Belgii, jak i w Holandii miasta wykorzystują mechanizmy zarządzania do budowania przewidywalności. Leuven do 2028 roku planuje zakaz wjazdu ciężarówek do historycznych dzielnic, a Utrecht pracuje nad długoterminowymi strategiami (na lata 2015–2030), obejmującymi wyznaczenie stref zeroemisyjnych, co pozwala wszystkim zainteresowanym stronom poznać zasady z dużym wyprzedzeniem. Fredrik Andersson z HAVI Sweden zauważa „Różnica polega na tym, jak funkcjonują tu pewne mechanizmy w porównaniu do Szwecji. My mamy tendencję do nadmiernego skupiania się na efektywności poszczególnych przepływów logistycznych. Tutaj nacisk kładzie się raczej na rozwiązania korzystne dla wszystkich, w połączeniu z jasnymi zasadami dotyczącymi tego, co jest zabronione – i właśnie wtedy sprawy naprawdę nabierają tempa”.

Pierwszy dzień spędzono w urokliwym Leuven, poznając długoterminowe strategie regionu i odwiedzając Leermaakplek – lokalne centrum kreatywności oferujące szeroki wachlarz możliwości w ramach otwartych warsztatów. Miejsce to przyciąga grupy szkolne, mieszkańców oraz profesjonalnych twórców, zachęcając ich do tworzenia, naprawiania i recyklingu z wykorzystaniem takich materiałów jak tworzywa sztuczne, tekstylia czy drewno, oraz do zajmowania się fotografią i grafiką. Centrum, mieszczące się w dawnych obiektach przemysłowych, tchnęło w okolicę nowe życie i zapewniło jej poczucie bezpieczeństwa. Odwiedzono również spółdzielnię rowerową Urbike, która pokazała, jak logistyka miejska może łączyć korzyści klimatyczne ze społeczną odpowiedzialnością, zapewniając uczciwe warunki pracy i szkolenia zawodowe. Przedstawiono konkretne przykłady ilustrujące, jak drastycznie różnią się koszty transportu rowerowego i samochodowego w zależności od tego, czy uwzględnia się społeczno-ekonomiczne koszty emisji. Duże zainteresowanie grupy wzbudziło inteligentne francuskie rozwiązanie umożliwiające holowanie palet za pomocą rowerów elektrycznych – być może wkrótce zobaczymy je także w Sztokholmie!
Szczególnie interesujące było jednak to, w jaki sposób Amsterdam zachęca pracowników firm usługowych do parkowania aut w w garażach poza ścisłym centrum i przesiadania się na mniejsze pojazdy, takie jak rowery elektryczne czy rowery towarowe. Fakt, że między poszczególnymi punktami programu przemieszczano się wspólnie na rowerach, znacząco wzbogacił doświadczenie. Jednak poczucie wspólnoty budowane podczas wyjazdu jest równie ważne, co same wizyty studyjne.
W Amsterdamie spotkano się z przedstawicielami zarówno władz miejskich, jak i regionalnych. Na własne oczy – bezpośrednio na ulicy – zobaczyno, jak inteligentne rozwiązania w zakresie wywozu odpadów (z wykorzystaniem elektrycznych pojazdów transportowych i łodzi), w połączeniu z jasnymi przepisami dotyczącymi transportu towarowego, odciążają najbardziej wrażliwą dzielnicę miasta: pochodzącą jeszcze ze średniowiecza De Wallen. Przewodnicy opowiedzieli o sytuacji, w której konieczność tej transformacji stała się oczywista dla znacznie szerszego grona odbiorców niż tylko zaangażowani w nią specjaliści: w trakcie zwykłego dnia pracy wybrukowane nabrzeże przed starym budynkiem uniwersyteckim nagle zaczęło osuwać się do wody. Isabella Sahlbom, kierowniczka projektu w organizacji Closer, wskazuje „Obserwowanie na żywo, jak inne miasta i firmy pracują nad bardziej zrównoważoną logistyką miejską, jest zawsze niezwykle inspirujące. Mieliśmy okazję wziąć udział w ciekawych prezentacjach i interesujących wizytach studyjnych. Szczególnie interesujące było obserwowanie, w jaki sposób Amsterdam zachęca pracowników sektora usług do parkowania samochodów na parkingach wielopoziomowych tuż poza centrum i przesiadania się na mniejsze pojazdy, takie jak rowery elektryczne czy rowery towarowe. Wspólne przemieszczanie się rowerami między poszczególnymi punktami wizyty znacząco wzbogaciło całe doświadczenie. Jednak poczucie wspólnoty i więzi zbudowane podczas wyjazdu są równie ważne, co same wizyty studyjne. „Choć nie będziemy mieć czasu na wdrożenie w praktyce wszystkiego, co zobaczyliśmy, w ramach tego konkretnego projektu, to zyskaliśmy nowe pomysły i położyliśmy podwaliny pod dalszą współpracę w przyszłości”. Karin De Jong z firmy Dagab ocenia „Jednym z najsilniejszych wrażeń, jakie przywożę z tej podróży, jest obraz amsterdamskiej dzielnicy De Wallen – obszaru porównywalnego do sztokholmskiego Starego Miasta (Gamla Stan). Planuje się tam całkowity zakaz ruchu samochodów ciężarowych już od 2028 roku, ponieważ tamtejsze drogi i mosty nie wytrzymują takiego obciążenia. Aby znaleźć odpowiednie rozwiązania transportowe, lokalni interesariusze eksperymentują we współpracy z władzami Amsterdamu – na przykład wykorzystując barkę pływającą kanałami do odbioru odpadów. Z wielkim zainteresowaniem będziemy obserwować, jak te rozwiązania sprawdzą się w praktyce!”
Potrzeba neutralnego podmiotu w gospodarce współdzielenia
Trzeciego dnia odwiedzono między innymi Cityhub w Utrechcie; zgromadzone tam dane pokazały, jak koordynacja działań przynosi imponujące efekty: dzięki konsolidacji liczbę oddzielnych tras dostaw zredukowano z 300 do 103, co stanowi spadek o ponad 66 procent. Aby jednak konkurujące ze sobą podmioty czuły się pewnie, dzieląc się danymi, przestrzenią i zasobami, niezbędne są neutralne platformy oraz przestrzenie sprzyjające współpracy. Andreij Nylander z firmy Traton wskazał „Byliśmy tu trzy lata temu, gdy projekt znajdował się jeszcze w dużej mierze w fazie testów. Obecnie działa on na dużą skalę i widać wyraźnie, że to właściwy kierunek rozwoju – pewna odmiana gospodarki współdzielenia. Potrzebujemy neutralnego podmiotu, który weźmie na siebie tę odpowiedzialność”
Największa przeszkoda nie ma charakteru technicznego – tkwi w ludziach.
Transformacja to w dużej mierze kwestia relacji i nawyków. Reorganizacja tras zmienia codzienną rutynę zarówno kierowców, jak i odbiorców. Firma Cityhub – prowadząca obecnie wiele punktów przeładunkowych w najgęściej zaludnionym regionie Holandii – zauważyła, że może to budzić opór i wymaga czasu. Obiekty te są zawsze zlokalizowane w pobliżu węzłów autostradowych, w odległości maksymalnie 15 minut jazdy od centrum miasta. To tam przyjmowane są różnego rodzaju towary, konsolidowane przesyłki i dobierane odpowiednie środki transportu – od lekkich pojazdów elektrycznych po nowoczesne rowery towarowe. „Największym wyzwaniem jest sfera emocjonalna, czyli przełamywanie nawyków. Trudno jest ingerować w rutynę i codzienne życie ludzi” – przyznaje Menno Mevissen z Cityhub.
Projekt HITS dobiega końca, jednak prace na rzecz zrównoważonego transportu są oczywiście kontynuowane przez wszystkich jego uczestników.
Podsumowując, oto najważniejsze wnioski. Aby Szwecja mogła wzmocnić swoją pozycję, potrzeba:
1. Jasnych, długoterminowych zasad określonych przez gminy i organy władzy.
2. Neutralnych platform, które będą napędzać gospodarkę współdzielenia i budować zaufanie wśród interesariuszy.
3. Skupienia się na zrozumieniu i uwzględnieniu czynnika ludzkiego oraz siły nawyków w procesie zmian.

 

          Tekst: Jarosław Brach

          Zdjęcia: Producent